Büyük Dil Modeli Tarafından Üretilen Metin
4
Evvel be-evvel şurasının arz ve ifadesi vecibeden add olunur ki her devlet-i mütemeddinede nüfus üzerine muntazam bir istatistik yapmanın fevaid ve muhassenatı yalnız vazife-i askeriye muamelatını temine münhasır olmayıp hukuk-ı umumiye ve emniyet-i mülkiye ve umur-ı maliye ve zabıta-i belediye nokta-i nazarlarından bakılınca nüfus-ı mevcudenin mikdar-ı sahihini bilmek bir hükümet için a’zam-ı âsâr-ı intizam olduğu müsbet ve muhakkakdır. Binaenaleyh Avrupa devletlerince nüfus-ı umumiyeye dair malumat-ı muntazama cem ve istihsaline pek ziyade devam ve ihtimam kılınmakda bulunduğu gibi bizde dahi şu emr-i mühimmin esasen ve fer’an bir suret-i mükemmelede icrası elzem ve ehemm görünüyor. Zira bu husus bidayet-i tanzimatda devletçe nazar-ı dikkate alınarak eyaletlerde nüfus nazırları ve sancaklarda nüfus memur ve mukayyidleri istihdam ve Dersaadet’de Ceride-i Nüfus Nezareti unvanıyla bir idare-i mahsusa bulunup o vasıta ile nüfus muamelatının hüsn-i cereyanına ikdam olunur iken sonraları bu takyidat adem-i mübalata mübeddel olmakla ve Nezaret-i Merkeziye ilga ile Nüfus Kalemi bir aralık Tahrir-i Emlak İdaresine ve muahharan Daire-i Askeriye’ye rabt olunduğu halde taşralarca nüfus vukuatı yürütülmediğinden burada ve ordularda bulunan defterler ihticac ve istinada salih olamayacak bir şekle girmekle Devlet-i Aliye’nin memalikinde ne kadar nüfus olduğunu bilmek şöyle dursun askerlik sunuf-ı muhtelifesi erbabını bi-hakkın tayin etmek dahi kesb-i taassür ve müşkilat etmiş ve o cihetle meselâ bir mahalden lede’l-hace taleb olunan redif taburunun efradı Daire-i Askeriye’nin hesabı gibi cem’ olunamayıp ekall-i kalil zuhur etmekde ve bakisinin nerede oldukları isbat edilememekde bulunmuşdur. Teba-i gayr-i İslamiye’nin bedelat-ı askeriyeleri ise an cemaatin tevzi’ ve istifa olunduğu halde hiç bir cemaatin nüfus-ı mevcudesi kuyudu mü’temen ve mevsuk olmadığından efrad-ı mükellefenin aded-i umumisi üzerine nisbet-i nizamiyeyi bulup da hukuk-ı devletin tamamı istihsaline çare bulunamamakda ve tabiyet-i Osmaniye’ye kanuni hükmünce Devlet-i Aliye tabiyetine dahil olan her şahsın bir tezkireyi hamil olması lazım geldiği halde nüfus kuyudunun adem-i intizamından dolayı o kaide dahi muhafaza olunamamakdadır. İşte şu esbaba ve daha sair ahval ve muamelatın gösterdiği ehemmiyetlere mebni nüfus kuyudunun ıslahı farizadan olup ancak bu maksada vusulün tariki tahrir-i umumi icrasında aramakla iktifa olunur ise yine birkaç sene sonra şimdiki halin karşısında bulunmak ( ve bihude )
Evvel be-evvel şurasının arz ve ifadesi vecibeden add olunur ki her devlet-i mütemeddinede nüfus üzerine muntazam bir istatistik yapmanın fevaid ve muhassenatı yalnız vazife-i askeriye muamelatını temine münhasır olmayıp hukuk-ı umumiye ve emniyet-i mülkiye ve umur-ı maliye ve zabıta-i belediye nokta-i nazarlarından bakılınca nüfus-ı mevcudenin mikdar-ı sahihini bilmek bir hükümet için a’zam-ı âsâr-ı intizam olduğu müsbet ve muhakkakdır. Binaenaleyh Avrupa devletlerince nüfus-ı umumiyeye dair malumat-ı muntazama cem ve istihsaline pek ziyade devam ve ihtimam kılınmakda bulunduğu gibi bizde dahi şu emr-i mühimmin esasen ve fer’an bir suret-i mükemmelede icrası elzem ve ehemm görünüyor. Zira bu husus bidayet-i tanzimatda devletçe nazar-ı dikkate alınarak eyaletlerde nüfus nazırları ve sancaklarda nüfus memur ve mukayyidleri istihdam ve Dersaadet’de Ceride-i Nüfus Nezareti unvanıyla bir idare-i mahsusa bulunup o vasıta ile nüfus muamelatının hüsn-i cereyanına ikdam olunur iken sonraları bu takyidat adem-i mübalata mübeddel olmakla ve Nezaret-i Merkeziye ilga ile Nüfus Kalemi bir aralık Tahrir-i Emlak İdaresine ve muahharan Daire-i Askeriye’ye rabt olunduğu halde taşralarca nüfus vukuatı yürütülmediğinden burada ve ordularda bulunan defterler ihticac ve istinada salih olamayacak bir şekle girmekle Devlet-i Aliye’nin memalikinde ne kadar nüfus olduğunu bilmek şöyle dursun askerlik sunuf-ı muhtelifesi erbabını bi-hakkın tayin etmek dahi kesb-i taassür ve müşkilat etmiş ve o cihetle meselâ bir mahalden lede’l-hace taleb olunan redif taburunun efradı Daire-i Askeriye’nin hesabı gibi cem’ olunamayıp ekall-i kalil zuhur etmekde ve bakisinin nerede oldukları isbat edilememekde bulunmuşdur. Teba-i gayr-i İslamiye’nin bedelat-ı askeriyeleri ise an cemaatin tevzi’ ve istifa olunduğu halde hiç bir cemaatin nüfus-ı mevcudesi kuyudu mü’temen ve mevsuk olmadığından efrad-ı mükellefenin aded-i umumisi üzerine nisbet-i nizamiyeyi bulup da hukuk-ı devletin tamamı istihsaline çare bulunamamakda ve tabiyet-i Osmaniye’ye kanuni hükmünce Devlet-i Aliye tabiyetine dahil olan her şahsın bir tezkireyi hamil olması lazım geldiği halde nüfus kuyudunun adem-i intizamından dolayı o kaide dahi muhafaza olunamamakdadır. İşte şu esbaba ve daha sair ahval ve muamelatın gösterdiği ehemmiyetlere mebni nüfus kuyudunun ıslahı farizadan olup ancak bu maksada vusulün tariki tahrir-i umumi icrasında aramakla iktifa olunur ise yine birkaç sene sonra şimdiki halin karşısında bulunmak ( ve bihude )